• +998 (91) 435-72-09
  • inja_sanat@mail.ru
  • Furqat st. Tashkent, Uzbekistan.
Maqola
«Урушдан кейинги даврда инсон ҳуқуқлари»

«Урушдан кейинги даврда инсон ҳуқуқлари»

Дунё шарафи саналган инсон ҳуқулари унинг эркин ва бахтли яшаш учун яратилган. Бироқ, дунёдаги урушлар, қирғинлар ва талон-тарожлар энг олий инсонларнинг кўплаб ҳуқуқларини поймол қилади. Шунинг учун ҳам Иккинчи жаҳон уруши ваҳшийликларига жавобан инсон ҳуқуқларини халқаро миқёсда ҳимоя қилиш мақсадида 1948 йилда Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларацияси қабул қилинди. 30 моддадан иборат Декларацияда барча инсонлар қонун олдида тенглиги ва ҳеч қандай камситилмасдан қонун олдида тенг ҳимояланиш ҳуқуқига эга эканлиги қайд этилган.Ҳеч ким қийноққа солиниши, шафқациз, ғайриинсоний ёки қадр-қимматни камситувчи муомала ёки жазога дучор бўлиши мумкин эмас.Ҳар ким ҳуқуққа эга. ирқи, ранги, жинси, тили, дини, сиёсий ёки бошқа эътиқоди, миллий ёки ижтимоий келиб чиқиши, мулкий ҳолати, туғилиши ёки бошқа мавқеига кўра камситилмаган ҳолда ҳаёт, эркинлик ва шахсий хавфсизлик ва улар барча эркинликларга эга эканлиги. . Бироқ, афсуски, халқаро ҳуқуқ доирасида инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш бўйича қонунлар мавжуд бўлишига қарамай, инсон ҳуқуқлари поймол этилмоқда.
20-асрда Озарбайжонда бўлиб ўтган эълон қилинмаган I Қорабоғ урушида 20.000 озарбайжонлик яшаш ҳуқуқидан маҳрум қилинди ва ўлдирилди, 5000 киши ногирон бўлди, 100.000 киши яраланди. Мулк ҳуқуқи ва уй-жойга эга бўлиш ҳуқуқи бузилган ҳолда ўз уйини тарк этган қочқинлар ва кўчирилганлар сони бир миллиондан ошди. Қаттиқ қийноқлар, ғайриинсоний муомалалар, тасаввур қилиб бўлмайдиган шафқацизлик ва хўрлик қурбонлари орасида гўдаклар, жумладан, кексалар ва аёллар ҳам бор эди. Буларнинг барчаси дунёнинг кўз ўнгида содир бўлди.
10-декабр бутун дунёда Бутунжаҳон инсон ҳуқуқлари куни сифатида нишонланар экан, Қорабоғда ҳақ-ҳуқуқлари шафқацизларча поймол қилинган ватандошларимиз хотираси учун азоб чекдик. Роппа-роса 30 йил сабр-тоқат билан бу ваҳшийга ҳуқуқий баҳо берилишини кутдик. Ниҳоят, тарихимизга “озодлик кузи” сифатида муҳрланган 2020-йил сентябрида ғалаба қозонган Озарбайжон армияси халқимизнинг поймол этилган ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун қурол олди. Босқин остидаги ерларимиз озод қилиниб, ота-боболаримиз заминидан қувилган юртдошларимизнинг мулкий ва уй-жой ҳуқуқлари тикланди. Давлатимиз томонидан ишғолдан озод қилинган ерларда олиб борилаётган қурилиш ишлари натижасида бу ерларнинг ҳақиқий эгалари ўз она юртларига қайтади. Иккинчи Қорабоғ урушида ўз ватанининг бузилган ҳуқуқларини ҳимоя қилганлар қаторида минглаб қаҳрамонларимизни йўқотдик. Улар бошқаларни тирик қолдириш учун шаҳидлик чўққисига чиқишди. Давлатимиз томонидан шу замин учун жон фидо қилган шаҳидлар оилалари, саломатлигини йўқотган фахрийларимизга доимо эътибор қаратилмоқда. Президентимиз томонидан ушбу тоифадаги шахсларни эътироф этиш ва уларга муайян имтиёзлар бериш бўйича қатор фармон ва фармойишлар имзоланди. Давлат томонидан тиббий муолажалар билан бир қаторда, уруш даврида руҳий жароҳат олган одамларнинг соғлиғини инобатга олган ҳолда психологик ва психотерапевтик чоралар кўрилади.
Бутун дунёга бағрикенг давлат сифатида танилган Озарбайжон давлати ўз халқининг бузилган ҳуқуқларини тиклаш учун уруш йўлини танлаган бўлса-да, уруш давомида душмандан фарқли равишда ҳеч қандай ғайриинсоний ҳаракатларга йўл қўймаган. Бироқ, 1949-йилдаги уруш қурбонларини ҳимоя қилиш бўйича Женева конвенцияларида мустаҳкамланган “ажралиш принсипи” можаро иштирокчилари ҳарбий амалиётларда қонуний ва ноқонуний нишонларни фарқлаши ва ҳеч қачон тинч аҳоли ёки объектларни нишонга олмасликлари шарт.Ҳатто уруш тугаганидан кейин ҳам. уруш, душман қонунни бузиш одатидан воз кечмади.Арманистоннинг миналанган майдонлар ҳақидаги маълумотларни алмашишдан бош тортиши халқаро гуманитар ҳуқуқнинг жиддий бузилиши ҳисобланади.Ноябр ойида Озарбайжон, Арманистон ва Россия раҳбарлари уч томонлама баёнот имзолаганидан бери.

2020-йилда Арманистон ва Озарбайжон ўртасидаги барча ҳарбий амалиётлар якунланганини эълон қилган ҳолда, озод қилинган ҳудудларимиздаги мина портлаши натижасида 14 киши ҳалок бўлди. 20 нафар Озарбайжон фуқароси ҳалок бўлди, 85 нафари яраланди, улардан 16 нафари тинч аҳоли вакиллари. Миналар жойлаштирилиши ва миналанган ҳудудлар харитасининг тақдим этилмагани этник тозалашга учраган юз минглаб озарбайжонликларнинг ўз юртларига қайтишига тўсқинлик қилиб, минтақада тинчлик, хавфсизлик ва ҳамкорликка катта тўсиқ бўлмоқда. Озарбайжон барча тўсиқларни енгиб ўтиб, яқин келажакда бу тўсиқни бартараф қилади ва хавфсизликни таъминлайди.
Инсон ҳуқуқларини доимо ҳурмат қилган Озарбайжон бундан кейин ҳам гуллаб-яшнайди.

Илаҳа Аллоҳвердиева,
Нахчиван давлат университети журналистика факултети 3-курс талабаси
Таржимон: Гулиева Мушфига

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi. Majburiy bandlar * bilan belgilangan