• +998 (91) 435-72-09
  • inja_sanat@mail.ru
  • Furqat st. Tashkent, Uzbekistan.
Maqola
«Хўжайли қирғинига 30 йил тўлди»

«Хўжайли қирғинига 30 йил тўлди»

1992-йилда инсоният учун – ҳеч кимга раҳм-шафқациз ИНСОН ДРАМАСИ бўлди… Ҳатто гўдакларга ҳам… 1992-йилнинг 25-дан 26-февралига ўтар кечаси Хўжайлида инсоният номига доғ туширган фожиа юз берди. Ўша совуқ, аёзли қиш кечасида қор устига қон қуйилаётгандек эди. 25 феврал куни соат 23:00 атрофида арманлар собиқ Иттифоқнинг 366-мотоода полкининг қўмондонлик штаби ва ҳарбий техникаси билан биргаликда Хўжайли шаҳрига ҳужум қилиб, хўжайлининг қуролсиз тинч аҳолисини асирга олдилар. Озарбайжоннинг қадимий шаҳри Хўжали аҳолиси умри давомида суву нонни аямаган, яхшилик қилган “қўшнилари” арманиларнинг бунчалик ваҳший бўлишини, ҳатто чолга раҳм қилишини хаёлимга ҳам келтирмаган эди. Бола, аёл, ҳатто қонхўр аскарлар иштирокидаги одамлар.Ўлдиргандан сўнг, жасадлар устида ақлга сиғмайдиган ҳаракатлар қилишлари керак. Бу 20-асрда Ходжалида яшаган озарбайжон туркларига қарши геноцид эди.

Геноциддан олдин, 25 феврал оқшомида шаҳар кучли артиллерия ва артиллериядан ўққа тутилди. Оқибатда 26-феврал куни эрталаб соат 05:00 атрофида Хўжайли алангага айланган. Бу даҳшатли кеча эди. Ҳамма ёқда аланга, ўлдирилганларнинг фарёди, ўз яқинлари олдида ўлдирилганларнинг фарёдлари, совуқ ва қоронғу кечада даҳшатдан уйғонган болаларнинг фарёди, қочиб қутула олмаётган кексаларнинг ноласи. .. Шаҳардан қочиб, яқин атрофдаги ўрмонга паноҳ топган одамлар ҳам тузоққа тушиб қолишган. Ўрмонлар аёллар ва болалар билан тўла эди. Бу қирғиндан қутулиб, ўрмонларда жон сақлаб қолган юзлаб озарбайжонликлар кунлар давомида очлик ва ташналикдан, даҳшатли совуқдан ҳалок бўлди. Оғир ярадор ва ночор хўжайлилар, кексалар ва болалар қонсиз ҳалок бўлди. Чунки арман қуролли кучлари ўз тарафдорлари билан биргаликда қочиб қутулиши мумкин бўлган барча йўлларни ўраб олиб, жонларини сақлаб қолишди. Ўлимга маҳкум бўлган бу одамлар кечалари қоронғу ва совуқда Агдам томон судралиб, “Балки мен қочиб қутулиб, жонимни сақлаб қолганман, барибир охиратим шу ерда ўлим бўлди”, деб ўйлашди. Ўз жонини сақлаб қолиш учун дашт ва ўрмонларга юзланган хўжайлиликлар офатларга дуч келишди. Арман қуролли кучлари қочмоқчи бўлган қуролсиз фуқароларни отиб ўлдирди, уларни ваҳшийларча ўлдириб, асир олди. Гўдакларнинг боши кесилиб, териси шилиниб, ҳомиладор аёлларни тешиб, кўкракларини кесиб, болаларини оналарининг кўз ўнгида қийналиб ўлдиришган. Кўчалар, йўллар ва ён бағирлар инсон жасадлари билан тўлган эди. Хўжайлидаги аҳолининг хўрсинишлари атрофни ларзага солди.Бутун озарбайжон халқига қарши қаратилган Хўжайли геноциди ўзининг тасаввур қилиб бўлмайдиган шафқацизлиги ва ғайриинсоний жазо усуллари билан инсоният тарихида ваҳшийликдир. Бу геноцид ҳам бутун инсониятга қарши тарихий жиноятдир. Арманлар томонидан Хўжайлида содир этилган бу геноцид жаҳон тарихи хотирасидан ҳеч қачон ўчирилмаган Хатин, Руанда, Сребренитса ва Холокост каби даҳшатли фожиалардан қолишмайди.
Ходжали геноцидида қатнашган арман аскари Довуд Хейрян ўз китобида шундай ёзади: “2-март куни арманларнинг “Гафлан” гуруҳи 100 дан ортиқ озарбайжонларнинг жасадларини йиғиб, Хўжалидан 1 км ғарбда ёқиб юборди. Мен машина кузовларида қўллари ва пешонаси жароҳатланган 10 ёшли қизчани кўрдим. Аллақачон юзи кўкариб кетган бола жароҳатлар, совуқ ва очликка қарамай тирик эди. У секин нафас оларди. Ўлим билан курашаётган бу гўдакнинг кўзларини унутолмайман… Кўп ўтмай Тигранян исмли аскар бу ҳаракациз қизни олиб, жасадлар устига ташлади. Кейин уларни ёқиб юборди. Менимча, кимдир ёнаётган жасадлар орасида бақириб, қочиш учун ёрдам сўраган эди. Шундан кейин мен олдинга силжий олмадим ». Бу арман Довуд Хейриянинг инсоният ва ҳақиқат олдидаги даҳшатли иқроридир. Юзлаб шундай ваҳшийликларнинг гувоҳи бўлган кўплаб хўжайлиликлар руҳий жароҳатлар туфайли ҳалок бўлди, баъзилари руҳий касал бўлди, баъзилари эса қорли кечада олган ўқларини ҳамон кўтариб юрди.
Инсоният тарихидаги энг даҳшатли фожиаларга ҳам соя солган Хўжайли қирғини халқимиз қалбида тузалмас яра ҳосил қилади. Ходжали геноциди бутун инсоният учун тарихий сабоқ сифатида унутилмайди.

Муаллиф ва таржимон: Илаҳа Аллоҳвердиева

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi.